Z okazji Wielkiego Dnia Pszczół, który obchodzony jest 8 sierpnia, serdecznie zapraszamy do zapoznania się z wystawą on-line pt. "Pszczelarstwo w materiałach Archiwum Państwowego w Kaliszu".
Współczesne pszczelarstwo wywodzi się z bartnictwa, którego początki sięgają XVI w. Zanim hodowla pszczół przybrała obecną formę dawni pszczelarze - bartnicy zakładali ule w wydrążonych dziuplach drzew tzw. barciach. Barcie zasiedlały pszczoły leśne tzw. borówki, których produkty zbierali bartnicy. Jak się okazuje ten sposób hodowli był znacznie bardziej opłacalny od pasiek. Pszczoły stamtąd nie uciekały, ponieważ było to ich naturalne miejsce bytowania, miały więcej pożywienia oraz większy zasięg lotu, ze względu na wysoko osadzone na drzewach barcie. Bartnictwo przetrwało na ziemiach polskich do końca XIX w. ustępując stopniowo miejsca łatwiejszej i nowocześniejszej formie gospodarki pasiecznej. Rozróżnia się pasieki stacjonarne i wędrowne. Pasieki wędrowne są przewożone w okresie wiosennym i letnim w miejsca zbierania pożytku i są jednym z podstawowych sposobów zapylania dużych upraw takich roślin jak rzepak, czy gryka.
Pszczelarstwo jest zajęciem wymagającym całorocznego nakładu pracy. Rocznie pszczelarz może pozyskać od jednej rodziny pszczelej od 15 do nawet 40 kg miodu i ok. 1,5 kg wosku. W dużej mierze zbiory uzależnione są od warunków pogodowych, lokalnych uwarunkowań środowiskowych oraz kondycji samych rodzin pszczelich. Produkty pszczele znajdują szerokie zastosowanie w dietetyce, kosmetyce oraz naturalnym leczeniu. Stanowią one skoncentrowane źródło witamin, minerałów i antyoksydantów. Główne wyroby pozyskiwane z pasiek to miody; propolis, czyli tzw. kit pszczeli; pyłek pszczeli; pierzga, czyli sfermentowany pyłek; mleczko pszczele; wosk pszczeli oraz jad.
Szacuje się, że na świecie w pasiekach utrzymywanych jest ok. 100 mln rodzin pszczelich, a drugie tyle żyje w stanie dzikim. We współczesnej gospodarce pszczoła miodna, to przede wszystkim zapylacz roślin uprawnych. W ostatnim czasie nastąpił znaczący wzrost zainteresowania pszczelarstwem, zarówno wśród rolników jak i osób nie zajmujących się rolnictwem. Z całą pewnością spowodowane jest to możliwością uzyskania dodatkowego przychodu lub nawet jako podstawowego źródła dochodu w przypadku prowadzenia dużej pasieki.
Ekspozycja zawiera łącznie 33 obiekty z lat 1923-2023. Pochodzą one z zasobu Archiwum Państwowego w Kaliszu m.in. Spuścizny Tadeusza Martyna z Kalisza, a także Akt Miasta Pleszewa, Dziennikarskiej Spółdzielni Pracy w Kaliszu, Sądu Grodzkiego w Koźminie, Sądu Powiatowego w Krotoszynie, Urzędu Wojewódzkiego w Kaliszu oraz Zbioru Kronik i ksiąg pamiątkowych. Materiały filmowe pochodzą z zespołu Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu.
Najstarszym obiektem jest pismo członka Towarzystwa Bartników z 1923 r. w sprawie wystawienia zaświadczenia przez Urząd Policyjny w Pleszewie o posiadanej ilości pszczół, najmłodszym zaś księga pamiątkowa Miejsko-Powiatowego Koła Pszczelarzy w Kaliszu z lat 2020-2023.
Pismo członka Towarzystwa Bartników z dnia 8 lutego 1923 r. w sprawie wystawienia zaświadczenia przez Urząd Policyjny w Pleszewie o posiadanej ilości rojów pszczół, w celu uzyskania cukru potrzebnego do ich podkarmienia.
APK, Akta miasta Pleszewa, sygn. 1601, k. 4
Fragmenty księgi pamiątkowej Miejskiego Koła Pszczelarskiego w Kaliszu za lata 1937-1998.
APK, Zbiór kronik i ksiąg pamiątkowych, sygn. 17
Relacja 1947 r. w sprawie zniszczenia i kradzieży miodu z trzech uli na szkodę mieszkańca Dobrzycy.
APK, Sąd Grodzki w Koźminie, sygn. 2223
Akta Sądu Powiatowego w Krotoszynie z lat 1955-1956 w sprawie usunięcia z ogrodu uli z pszczołami.
APK, Sąd Powiatowy w Krotoszynie, sygn. 6678
Instrukcja nr 2 Ministerstwa Rolnictwa z dnia 15 września 1966 r. w sprawie zwalczania zgnilca złośliwego (amerykańskiego), kiślicy (zgnilca europejskiego) oraz choroby roztoczowej pszczół z 1966 r. W broszurze zawarte są informacje na temat dróg zakażenia, a także opisy chorób zwalczanych z urzędu.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 720
Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 30 sierpnia 1967 r. zawierający Zarządzenie porządkowe Nr 1/65 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 13 kwietnia 1965 r. w sprawie zapobiegania rozwlekaniu zaraźliwych chorób pszczół oraz racjonalnego wykorzystywania pożytków pszczelich; Zarządzenie Nr 31/67 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 14 lipca 1967 r. w sprawie zapobiegania rozwlekaniu zaraźliwych chorób pszczół, racjonalnego wykorzystywania pastwisk (pożytków) pszczelich oraz ochrony pszczół przy stosowaniu zabiegów ochrony roślin środkami chemicznymi oraz Zarządzenie Nr 10 Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 2 sierpnia 1967 r. w sprawie ustalenia wzorów druków i wytycznych dla ich stosowania w wykonaniu zarządzenia Nr 31 /67 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 14 lipca 1967 r.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 716
Program podstawowego kursu pszczelarskiego z 1969 r. Polskiego Związku Pszczelarskiego w Poznaniu. Celem kursu było m.in. zapoznaje się z podstawowymi informacjami o życiu pszczół i ich hodowli, sprzętem pszczelarskim i jego użytkowaniem, ogólnymi przepisami prawnymi dotyczącymi pszczelarstwa, a także działalnością organizacji w zakresie pszczelarstwa.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 718
Notatki Tadeusza Martyna z 1970 r. na temat szkodników pszczół i ich chorób m. in. biegunki i tzw. choroby majowej.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2626, k. 1-2
Etykieta na słoik z lat 1970-1980 z napisem "miód pszczeli".
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2633
Program kursu specjalistycznego z zakresu chowu i hodowli matek pszczelich z 1971 r. Polskiego Związku Pszczelarskiego w Poznaniu. Program kursu obejmował zagadnienia dotyczące m.in. biologii rodzin pszczelich, uli i potrzebnego sprzętu w pasiece, pastwisk pszczelich, zasad i metod nowoczesnej gospodarki pasiecznej, organizacji wędrówek, wychowu matek na własne potrzeby, miodobrania i postępowania z produktami pszczelarskimi, a także zagadnienia prawne dotyczące bezpieczeństwa pracy i higieny w pasiece.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2615
Program kursu specjalistycznego z zakresu postępowej gospodarki pasiecznej z 1971 r. Program obejmował zagadnienia dotyczące biologii rodziny pszczelej, uli i sprzętu potrzebnego w pasiece, pastwisk pszczelich, zasad i metod nowoczesnej gospodarki pasiecznej, zagadnień zdrowotności pszczół a efektywność gospodarki pasiecznej, wychowu matek na własne potrzeby, miodobrania i postępowania z produktami pszczelarskimi, zagadnienia prawne dotyczące bezpieczeństwa pracy i higieny w pasiece, przepisy przeciwpożarowe oraz obowiązujące przy wędrówkach.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2616
Program kursu kwalifikacyjnego z 1972 r. dla kandydatów przygotowujących się do składania egzaminów na tytuł ,,wykwalifikowany pszczelarz mistrz pszczelarz". Program wydało Ministerstwo Rolnictwa Departament Oświaty Rolniczej. Obejmował on m.in.: materiały dotyczące biologii pszczół, struktury i życia rodziny pszczelej, pomieszczeń oraz sprzętu pasiecznego, chorób i szkodników pszczół, zakładania pasiek i gospodarki pasiecznej, pracy hodowlanej, produktów pszczelich, organizacji hodowli zarodowej pszczół w Polsce, bezpieczeństwa i higieny pracy.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2617
Fotografie uczestników Mistrzowskiego Kursu Pszczelarskiego w Kaliszu z 1974 r.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 723
Informator Wojewódzkiego Związku Pszczelarzy w Kaliszu Nr 2 z 1976 r. Zawiera m.in. treści dotyczące oceny sezonu pszczelarskiego, zaopatrzenia pastwisk w cukier - karmę dla pszczół na zimę, pracy hodowlanej i zaopatrzeniu pastwisk w materiał produkcyjny i zarodowy, a także wnioski odnośnie pastwisk hodowlanych i produkcyjnych oraz typowanie pasiek do wyróżnień.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna, sygn. 2596
Informator Wojewódzkiego Związku Pszczelarzy w Kaliszu Nr 1 z 1977 r. Zwiera treści dotyczące: VI Krajowego Zjazdu Delegatów Polskiego Związku Pszczelarskiego, jubileuszu 40-lecia Związku Pszczelarzy w Kaliszu, przeprowadzenia zebrań sprawozdawczych i organizacyjnych w Kołach, inwentaryzacji pasiek, spraw szkoleń, informacji o nowych kołach pszczelarzy.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2597
Statut Wojewódzkiego Związku Pszczelarzy w Kaliszu z 1978 r. Statut obejmował: zagadnienia ogólne, cele i środki działania wojewódzkiego związku pszczelarzy, strukturę organizacyjną, informacje dotyczące władz i członków związku, a także sprawy dotyczące funduszy i majątku wojewódzkiego związku pszczelarzy.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2634
Program kursu z 1978 r. dla rzeczoznawców chorób pszczół i zatruć. Tematyka zajęć obejmowała m.in: ogólne wiadomości z biologii i budowy pszczół, chorób i zatruć pszczół, organizację walki z chorobami pszczół zwalczanymi z urzędu, rodzaje chorób pszczół, zasady badania pasiek, a także higieny prowadzenia pasiek.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2618
Broszura z 1978 r. z pytaniami kontrolnymi z zakresu nauczania na kursie kwalifikacyjnym na tytuł "Mistrz w zawodzie pszczelarz". Pytania opracowali Janina i Jerzy Garczarczyk. Dotyczyły one takich zagadnień jak gospodarka pasieczna, hodowla i genetyka pszczół, towaroznawstwo artykułów pasiecznych, hodowla, sprzęt pasieczny, choroby i szkodniki pszczół.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2619
Program kursu kwalifikacyjnego z 1979 r. dla kandydatów przygotowujących się do składania egzaminów na tytuł: ,,Wykwalifikowany pszczelarz i mistrz pszczelarz". Program zawiera m.in. informacje o wymaganych kwalifikacjach do uzyskania tytułu w zawodzie pszczelarz, materiały do nauczania na temat pszczelarstwa, a także materiały dotyczące organizacji produkcji i pracy w gospodarstwach pasiecznych, bezpieczeństwa i higieny pracy, wybrane zagadnienia z ustawodawstwa rolniczego i prawa pracy, wybrane zagadnienia społeczno-gospodarcze PRL oraz podstawy psychologii i zasady dydaktyki.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2620
Na fotografii Weronika i Kazimierz Gabrysiakowie - członkowie Koła Pszczelarzy w Ostrowie Wielkopolskim, podczas przeglądu pasieki przed zazimowaniem w 1979 r.
APK, Urząd Wojewódzki w Kaliszu, sygn. 1596/12
Fotografia z 1980 r. prezentująca uczestników Mistrzowskiego Kursu Pszczelarskiego, który odbył się w Zespole Szkół Rolniczych w Marszewie.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2637
"Informator Wojewódzkiego Związku Pszczelarzy w Kaliszu" nr 1 z 1981 r.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2601
"Informator Wojewódzkiego Związku Pszczelarzy w Kaliszu" nr 1 z 1982 r.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2602
"Informator Polskiego Związku Pszczelarskiego" nr 8-9 z 1984 r.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 715
Notatka z 1984 r. dotyczące propolisu - kitu pszczelego, z której możemy dowiedzieć się m.in. o jego zastosowaniu, działaniu, przechowywaniu czy przygotowaniu.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2631
"Informator Wojewódzkiego Związku Pszczelarzy w Kaliszu" nr 1 z 1985 r
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2603
"Biuletyn Polskiego Związku Pszczelarskiego" nr 3 z 1985 r. Zawiera m.in. harmonogram pracy Prezydium Zarządu Głównego PZP w 1985 r.
APK, Spuścizna Tadeusza Martyna z Kalisza, sygn. 2606
Fotografia z 1985 r. prezentująca pleszewskich pszczelarzy, którzy przekazali dary w postaci słoików z miodem dla wychowanków Państwowego Domu Dziecka w Pleszewie.
APK, Dziennikarska Spółdzielnia Pracy "Ziemia Kaliska" w Kaliszu, sygn. 94
Nagranie filmowe z 1992 r. dotyczące kaliskich pszczelarzy oraz wykorzystania produktów pszczelich w leczeniu ludzi (apiterapia).
APK, Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu, sygn. 22
Nagranie filmowe z 1996 r. na temat wzrostu cen miodu spowodowanych mroźną zimą i wymarznięciem pszczół.
APK, Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu, sygn. 112
Nagranie filmowe z 1997 r. dotyczące wymarznięcia 30 % pszczół w związku z mroźną zimą.
APK, Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu, sygn. 134
Fragmenty księgi pamiątkowej Miejskiego Koła Pszczelarskiego w Kaliszu z lat 1998 - 2019.
APK, Zbiór kronik i ksiąg pamiątkowych, sygn. 18
Fragmenty księgi pamiątkowej Miejsko-Powiatowego Koła Pszczelarzy w Kaliszu z lat 2020-2023.
APK, Zbiór kronik i ksiąg pamiątkowych, sygn. 19
