10 marca 2026 r., w Villi Calisia, Archiwum Państwowe w Kaliszu zapromowało swoją najnowszą książkę pt. "Kaliskie wątki Powstania Warszawskiego". Publikacja wydana została pod koniec 2025 r., ale świetną okazją do pochwalenia się książką był XV Marcowy Maraton Archiwalny.
W promocji udział wzięli: redaktor książki dr Grażyna Schlender, recenzenci: prof. dr hab. Jerzy Pietrzak (pracownik naukowy Uniwersytetu Kaliskiego) i dr Tomasz Matuszak (dyrektor Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim); zaproszeni goście, m. in. dyrektor Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu Delegatura w Kaliszu Szymon Wdowczyk; dyrektor Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej Marcin Magdziński; p.o. dyrektora Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku Jolanta Golicka; p.o. dyrektora Wydziału Promocji, Informacji i Obsługi Rady w Starostwie Powiatowym w Kaliszu Marta Wolarz; prezes Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk prof. dr hab. Krzysztof Walczak wraz z prezesem Towarzystwa Przyjaciół Książki w Kaliszu prof. dr hab. Ewą Andrysiak; członek Komisji Pamięci Historycznej Miasta Kalisza i projektant okładki książki Maciej Garbowicz; prezes Stowarzyszenia im. H. Sutarzewicz w Kaliszu i dyrektor Szkoły Podstawowej Nr 10 w Kaliszu Beata Prus; p.o. dyrektora Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Kaliszu Grażyna Stępniewska; dyrektor Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy Dariusz Grodziński; dyrektor Gminnej Biblioteki Publicznej w Opatówku Małgorzata Matysiak; dyrektor Gminnej Biblioteki Publicznej w Cekowie Laura Wojtysiak; prezes Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Archiwaliów Mariusz Kurzajczyk; mecenas i członek KTPA Świętosław Fortuna; wójt gminy Ceków-Kolonia Mariusz Chojnacki; aforystka Urszula Zybura; dziennikarz Grzegorz Pilecki, młodzież z III Liceum Ogólnokształcącego w Kaliszu z nauczycielem dr. Sławomirem Przygodzkim i uczniowie Szkoły Podstawowej Nr 10 w Kaliszu z panią Natalią Różańską. W promocji udział wzięli także autorzy artykułów: dr Jarosław Dolat, Elżbieta Stadtmüller, Sylwia Szydłowska, dr Krzysztof Kisiel.
Gości przywitała i uroczystość prowadziła kierująca Archiwum kierownik Oddziału III udostępniania zasobu archiwalnego Edyta Pietrzak.
Redaktor książki dr Grażyna Schlender wyjaśniła, że publikacja jest pokłosiem konferencji naukowej, którą Archiwum zorganizowało z ramach obchodów 80. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. Nie skupia się ona na aspektach militarnych, lecz opisuje losy mieszkańców Kalisza i osób związanych z Ziemią Kaliską w kontekście ich powiązań z Powstaniem Warszawskim. Dr Grażyna Schlender streściła treść artykułów zredagowanych przez zespół autorski: Edyta Pietrzak napisała najobszerniejszy artykuł poświęcony udziałowi Kaliszan w Powstaniu. Elżbieta Stadtmüller scharakteryzowała losy literata i krytyka Włodzimierza Pietrzaka. Dr Jarosław Dolat opisał dokonania prof. dr. hab. Stanisława Andrzejewskiego pochodzącego z Opatówka. Klaudia Filipczak poświęciła swój artykuł udziałowi w Powstaniu Warszawskim Józefa Wiłkomirskiego, Sylwia Szydłowska zaś twórczości Tadeusza Kulisiewicza - konkretnie cyklowi "Warszawa 1945". Dr Krzysztof Kisiel opisał karierę wybitnej oszczepniczki, która dzięki wspólnemu zdjęciu z Hitlerem ocaliła życie wielu ludzi wyprowadzając ich z obozu w Pruszkowie. Dr Grażyna Schlender podziękowała autorom i wszystkim osobom zaangażowanym w powstanie książki. Zawiera ona bogaty aparat pomocniczy: indeks osobowy, indeks geograficzny, bibliografię, streszczenie w j. angielskim, biogramy autorów.
Dr Tomasz Matuszak zauważył, że trudno jest docierać do źródeł opisując życie i dokonania wielu osób - materiał jest rozproszony. W tym procesie niezwykle ważne jest odkrywanie materiałów archiwalnych, które drzemią w zasobach archiwów państwowych. Trzeba przypominać tych, którzy brali udział w Powstaniu Warszawskim, gdyż w czasach PRL nie wolno było o nich mówić.
Prof. dr hab. Jerzy Pietrzak stwierdził, że pełniąc w swoim życiu wielokrotnie funkcję recenzenta zawsze starał się służyć radą. Tak było i w tym przypadku. Dzięki takiemu podejściu powstała wartościowa pozycja na lokalnym rynku wydawniczym.
Kierownik Oddziału IV popularyzacji zasobu archiwalnego dr Anna Bestian-Zając omówiła z pomocą prezentacji multimedialnej poszczególne typy źródeł historycznych wykorzystanych w publikacji, wskazując m. in. na akty metrykalne, karty meldunkowe, świadectwa szkolne, dokumenty związane z pracą zawodową, fotografie, życiorysy, czy akta spraw sądowych. Dotyczą one bezpośrednio takich osób jak m. in. Leon Szrajer, Jan Sylwester Fibiger, ks. Józef Sieradzan, czy Tadeusz Semadeni. Autorzy posiłkowali się materiałem z zasobu m. in. sieci Archiwów Państwowych, Archiwum Politechniki Warszawskiej, Archiwum Uniwersytetu Warszawskiego, MBP. im. A. Asnyka w Kaliszu, MBP im. W. Pietrzaka w Turku, Muzeum Narodowego w Warszawie, MOZK, Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, Muzeum Warszawy. Materiały te niewątpliwie wzbogaciły publikację - zawiera ona aż 87 fotografii.
Obecna na sali 99-letnia Kazimiera Kludzińska z Dobrzeca, która była jedną z bohaterek Kaliskiego Archiwum Filmowego, podzieliła się swoimi wspomnieniami z czasu okupacji hitlerowskiej i wysiedlenia na Lubelszczyznę.
Końcowym akcentem było wręczenie egzemplarzy książek autorom, recenzentom i gościom. Autor okładki - Maciej Garbowicz odebrał przy tej okazji nie tylko książkę, ale także, odznakę pamiątkową Związku Oficerów Rezerwy Rzeczypospolitej Polskiej za zasługi na rzecz środowisk patriotycznych. Odznaczenie wręczył porucznik rez. Paweł Woźniakowski - vice prezes opolskiego okręgu Związku Oficerów Rezerwy RP im. 17 Pułku Ułanów Wielkopolskich.
Publikację można nabyć w Archiwum Państwowym w Kaliszu przy ul. Poznańskiej 207, po uprzednim kontakcie telefonicznym lub mailowym (62 767 10 22 wew. 6; sekretariat@kalisz.ap.gov.pl).
